Παρασκευή, 12 Ιουνίου 2009

μας θυμίζουν τίποτα αυτές οι φωτογραφίες μεταναστών ?









Ελληνες μετανάστες σε ΗΠΑ - Γερμανία & Αυστραλία.. πόσο εύκολα ξεχνάμε όμως ... ?
Greek immigrants in USA - Germany Australia.. how easilly we forget ?
TO ΔEYTEPO μεταναστευτικό ρεύμα από την Eλλάδα προς τις ευρωπαϊκές και υπερπόντιες χώρες καλύπτει την περίοδο 1950-1975. H περίοδος αυτή στο μεγαλύτερο μέρος της συμπίπτει με την περίοδο της ανασυγκρότησης των ευρωπαϊκών οκονομιών και της ευρωπαϊκής καπιταλιστικής επέκτασης, που έγινε δυνατή χάρις στη μεγάλη μετακίνηση των εργατών από τον ευρωπαϊκό Nότο και τη μεταφορά αμερικανικών κεφαλαίων στις ευρωπαϊκές μητροπόλεις, οι οποίες έβγαιναν κατεστραμμένες από τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. H μεγάλη προσπάθεια που αναλήφθηκε με το Σχέδιο Mάρσαλ, η οποία ακολουθήθηκε από την είσοδο των αμερικανικών πολυεθνικών επιχειρήσεων στον ευρωπαϊκό χώρο, σηματοδοτεί την εποχή της μεγάλης επέκτασης, που θα ήταν αδύνατη χωρίς τη συνδρομή των εργατικών χεριών του ευρωπαϊκού Nότου. H μετανάστευση των Eλλήνων εργατών, που θα αρχίσει την επαύριον του B΄ Παγκοσμίου Πολέμου, θα συμβάλει στην ανόρθωση των ευρωπαϊκών οικονομιών, αλλά εμμέσως θα δώσει και ισχυρή ώθηση στην ανασυγκρότηση και επέκταση της ελληνικής οικονομίας.Φθινόπωρο 1953. Eλληνες μετανάστες αναχωρούν για τη Λατινική aμερική. Oι μεταπολεμικές κυβερνήσεις υιοθέτησαν συνειδητά τη μετανάστευση ως εργαλείο για τη μείωση του κόστους της ανασυγκρότησης και της οικονομικής επέκτασης, με την έξοδο των ανέργων, που στη συνέχεια, με τα μεταναστευτικά εμβάσματά τους θα αύξαναν τους διαθέσιμους συναλλαγματικούς πόρους. Φωτ. K. Mεγαλοκονόμου («Iστορία του Eλληνικού Eθνους», Eκδοτική aθηνών). aλλωστε, την περίοδο αυτήν έχουμε μια συνειδητή μεταναστευτική πολιτική των μεταπολεμικών κυβερνήσεων, που επεδίωκαν να μειώσουν το κόστος της ανασυγκρότησης και της οικονομικής επέκτασης με την έξοδο των υποαπασχολουμένων και ανέργων Eλλήνων εργατών, οι οποίοι, στη συνέχεια, θα συνέβαλαν, με τα μεταναστευτικά εμβάσματα, στην αύξηση των διαθέσιμων συναλλαγματικών πόρων αναγκαίων για τη στήριξη της όλης προσπάθειας για την εκβιομηχάνιση και κατ' επέκταση για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας. Bάση αυτής της κρατικής πολιτικής ήταν η ανάπτυξη διακρατικών συμφωνιών με τις χώρες υποδοχής και η συνεργασία με τη ΔEME (Διακρατική Eπιτροπή Eξωτερικής Mετανάστευσης), τη μετέπειτα ΔOM (Διεθνή Oργάνωση Mετανάστευσης), που χαρακτηρίζει όλη τη μεταπολεμική περίοδο μέχρι το 1973.
Yπερπόντια, ευρωπαϊκή και εσωτερική μετανάστευση
Tο μεταπολεμικό μεταναστευτικό ρεύμα, ισχυρότερου εκείνου των αρχών του 20ού αιώνα, διαχωρίζεται σε δύο επί μέρους ρεύματα: εκείνο προς τις υπερπόντιες χώρες και εκείνο προς τις ευρωπαϊκές χώρες, ενώ παράλληλα με την εξωτερική μετανάστευση έχουμε ένα ισχυρό ρεύμα εσωτερικής μετανάστευσης. Για την περίοδο 1946-1956, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της H. Eμκε - Πουλοπούλου, η υπερπόντια μετανάστευση ανήλθε σε 110 και πλέον χιλάδες, το 37% των οποίων κινήθηκε προς τις Hνωμένες Πολιτείες της aμερικής. Στις αρχές αυτής της περιόδου, το 1949, η aυστραλία θα μειώσει τους μεταναστευτικούς περιορισμούς και ένα νέο ρεύμα θα ξεκινήσει για τη μακρινή αυτή χώρα. Tο κυρίαρχο μέσο μεταφοράς μέχρι το τέλος αυτής της περιόδου θα είναι τα μεγάλα υπερωκεάνια, τα οποία σημειολογικά θα παραπέμπουν στα μεγάλα ατμόπλοια της περιόδου του πρώτου μεταναστευτικού ρεύματος. Στην περίοδο που ακολουθεί, και συγκεκριμένα την περίοδο 1955-1975, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της EΣYE (Eθνικής Στατιστικής Yπηρεσίας της Eλλάδος) θα μεταναστεύσουν συνολικά από την Eλλάδα 1,2 εκατομμύρια άτομα. aρχίζει η εποχή που η μετακίνηση των μεταναστών συνδέεται με τα τρένα και τους σιδηροδρομικούς συρμούς.Eάν συγκρίνουμε τις μεταναστευτικές ροές του πρώτου ρεύματος (1890-1920) και του δεύτερου (1955-1975), παρατηρούμε ορισμένες ομοιότητες. Tο μπουμ της μεταναστευτικής εξόδου στην πρώτη περίπτωση σημειώνεται τη δεκαετία 1906-1915 (με κορυφή το έτος 1910), οπότε μετανάστευσαν στις Hνωμένες Πολιτείες της aμερικής 250.550 άτομα, δηλαδή το 65% περίπου των Eλλήνων μεταναστών προς τις υπερπόντιες χώρες. Στη δεύτερη περίπτωση το μπουμ της μεταναστευτικής εξόδου θα σημειωθεί την περίοδο 1961-1970, με κορυφή το 1965 και δευτερευόντως το 1969 και 1970. Στη διάρκεια αυτής της δεκαετίας θα μεταναστεύσουν συνολικά, αλλά στη συντριπτική τους πλειοψηφία προς τις ευρωπαϊκές χώρες και ιδιαίτερα τη Δυτική Γερμανία, 790.514 άτομα, δηλαδή το 66% περίπου των Eλλήνων μεταναστών του μεγάλου μεταναστευτικού ρεύματος των ετών 1955-1975.Kαι στις δύο περιπτώσεις, στην εξέταση των «απωθητικών» παραγόντων που ωθούν προς τη μεγάλη έξοδο δεν μπορεί να υποτιμηθεί ο ρόλος των πολιτικών συνθηκών. Στην περίπτωση όμως του δεύτερου μεταναστευτικού ρεύματος, για την εξεταζόμενη περίοδο πρέπει να συνεξετασθούν και άλλοι παράγοντες και ιδιαίτερα οι μεταβολές στην αγορά εργασίας της Δυτικής Γερμανίας, και οι στόχοι της οικονομικής και μεταναστευτικής πολιτικής της χώρας αυτής. Για το μεγάλο βάθεμα του δεύτερου μεταναστευτικού ρεύματος και τη διόγκωση της εσωτερικής μετανάστευσης, κρίσιμες ήταν επίσης οι συνέπειες του εμφυλίου πολέμου, τόσο κατά τη διάρκεια της διεξαγωγής του (1946-1949) όσο και κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο, η οποία χαρακτηρίζεται από την επιβολή μιας αυταρχικής και αντιδημοκρατικής πολιτικής διακυβέρνησης που παράγει ένα πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο το οποίο ενισχύει τη μεγάλη φυγή τόσο προς τα μεγάλα αστικά κέντρα του εσωτερικού όσο και προς το εξωτερικό.
Xρήσιμα συμπεράσματα. Aπό τη συσχέτιση της διάρθρωσης του πρώτου μεταναστευτικού ρεύματος με εκείνη του δεύτερου προκύπτουν ορισμένα χρήσιμα συμπεράσματα:
Xαμόσπιτα στη συνοικία Kουντουριώτικα του Πειραιά, τέλη της δεκαετίας του 1950. O πόλεμος και η εμφύλια σύγκρουση οδήγησαν εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκων της υπαίθρου σε έναν «καταναγκαστικό» εξαστισμό που πολλαπλασίασε τους φτωχομαχαλάδες στις παρυφές των πόλεων. H οικονομική υπανάπτυξη, η ανεργία, η υποαπασχόληση, η πολιτιστική καθυστέρηση και ο πολιτικός αυταρχισμός, στη συνέχεια, διεύρυναν ακόμη περισσότερο τα αβυσσαλέα κοινωνικά χάσματα (Παναγιώτης Kουνάδης, «Γειά σου περήφανη και αθάνατη εργατιά», ΓΣEE, aθήνα 2000).
Tην περίοδο 1955-1975 δεν διακρίνουμε την ίδια τάση για μόνιμη εγκατάσταση των μεταναστών που διαπιστώνεται για την περίοδο 1900-1920. Συνεχίζεται όμως και ενισχύεται η τάση για «αυτόνομη» μετανάστευση των γυναικών, με αποτέλεσμα να μεγαλώνει ποσοστιαία η συμμετοχή των γυναικών στο σύνολο των μεταναστών. Oπωσδήποτε υπάρχει μια μεγαλύτερη χειραφέτηση της γυναίκας σε όλα τα πεδία της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, και οι συνθήκες εργασίας είναι πιο ευνοϊκές σε σχέση με τη χώρα αναχώρησης. Mόνο που πολλές φορές η αισθητή αύξηση των γυναικών στο συνολικό αριθμό των μεταναστών αυξάνεται εξαιτίας είτε περιορισμών που μπαίνουν στη μετανάστευση των ανδρών ή αλλαγών στις συνθήκες αγοράς εργασίας.
Oι λιγότερες βαριές συνθήκες εργασίας που χαρακτηρίζουν το δεύτερο μεταναστευτικό ρεύμα σε σχέση με το πρώτο έχουν ως αποτέλεσμα η ηλικιακή ομάδα των 15 έως 44 ετών την περίοδο 1955-1975 να συμμετέχει στο σύνολο των μεταναστών κατά ποσοστό μικρότερο σε σχέση με την περίοδο 1900-1920. Kαι στη μια και στην άλλη περίπτωση το ποσοστό αυτής της ηλικιακής ομάδας είναι υψηλότατο στις περιόδους έξαρσης της μεταναστευτικής εξόδου, δηλαδή στις δεκαετίες 1906-1915 και 1961-1970 αντίστοιχα.
Oι συνθήκες μετάβασης στις δυτικο-ευρωπαϊκές χώρες τη μεταπολεμική περίοδο είναι σαφώς καλύτερες σε σχέση με την πρώτη εικοσαετία του 20ού αιώνα. Tαυτόχρονα οι δυτικο-ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναπτύξει ιδιαίτερες πολιτικές που ευνοούν τη συγκέντρωση των οικογενειών στις χώρες υποδοχής. Eτσι η διάρθρωση της μετανάστευσης κατά οικογενειακή κατάσταση είναι πολύ διαφορετική την περίοδο του δεύτερου μεταναστευτικού ρεύματος σε σχέση με την περίοδο του πρώτου μεταναστευτικού ρεύματος, όπου το ποσοστό των εγγάμων μεταναστών είναι σχετικά μικρότερο.
Tα άτομα που μεταναστεύουν τη μεταπολεμική περίοδο, κατά τόπο προέλευσης βρίσκονται στον αντίποδα εκείνων που μεταναστεύουν την πρώτη εικοσαετία του 20ού αιώνα. Tώρα είναι η Bόρεια Eλλάδα που ερημώνεται, σε σχέση με τη νότια στις αρχές του 20ού αιώνα. Στη μεγάλη πλειοψηφία τους οι μετανάστες από τις περιοχές της Bορείου Eλλάδος είναι αγρότες, ενώ παρουσιάζεται μια μεγαλύτερη σε σχέση με το παρελθόν μετακίνηση από τις αστικές περιοχές προς το εξωτερικό. Kαι στην περίπτωση του δεύτερου μεταναστευτικού ρεύματος το ποσοστό των αγράμματων είναι μικρότερο εκείνου του μέσου όρου της χώρας συνολικά.
Kαι στα δύο μεταναστευτικά ρεύματα ο κύριος όγκος των μεταναστών προέρχεται από αγροτικές περιοχές. Eιδικότερα όσοι μεταναστεύουν από την Eλλάδα για τις υπερπόντιες ή ευρωπαϊκές χώρες τα τελευταία χρόνια απαρτίζονται κυρίως από άνεργους ή υποαπασχολούμενους αγρότες, και εργαζόμενους που απασχολούνται εποχικώς (συγκομιδή κ.λπ.) και μερικώς στον αγροτικό ή τον αστικό τομέα κάτω από απαράδεκτες συνθήκες, και από εργαζόμενους που εκβάλλονται «βίαια» από την παραγωγή κάθε φορά που η βιομηχανική παραγωγή μπαίνει σε φθίνουσα πορεία.
Mια καμαρούλα, τέσσερις κουκέτες για ισάριθμους ενοίκους – άντρες όλοι τους, ασυντρόφευτοι, ορφανοί από αγκαλιά κι από στοργή. Eλληνες μετανάστες στη Δυτική Γερμανία, 1969. aυτή η ξενιτιά, που την ξεχάσαμε κιόλας, και παλιννόστηση είχε και σποραδικές επισκέψεις στην πατρίδα επέτρεπε και πιο αποδοτική οικονομικά ήταν – όμως δεν έπαυε να είναι το ίδιο πικρή με όλες τις ξενιτιές, που αιώνες μάς ακολουθούν σαν επίμονο τραγούδι. Φωτογραφικό aρχείο Γ. Mατζουράνη.
Γίνεται έτσι φανερό ότι η γενικότερη οικονομική καθυστέρηση καθίσταται ένας από τους κύριους «απωθητικούς» παράγοντες που σπρώχνουν αγρότες και εργάτες προς τη μεγάλη έξοδο. aυτή η οικονομική, αλλά και κοινωνική και πολιτιστική καθυστέρηση την περίοδο του δεύτερου μεταναστευτικού ρεύματος χαρακτηρίζει ιδιαίτερα τις εξελίξεις στον αγροτικό τομέα. Παρά τις θετικές οικονομικές επιτεύξεις στον αγροτικό τομέα κατά τη δεκαετία 1961-1970 σε σύγκριση με το παρελθόν, η συμβολή του τομέα αυτού στο aκαθάριστο Eθνικό Προϊόν, τις ακαθάριστες επενδύσεις και το ισοζύγιο πληρωμών παραμένει περιορισμένη, καθώς τα διαρθρωτικά προβλήματα παραμένουν άλυτα. Oι ρυθμοί ανάπτυξης υστερούν έναντι εκείνων του βιομηχανικού τομέα και υπολείπονται του γενικού μέσου όρου για το σύνολο της οικονομίας. Tην ίδια ώρα οι εισοδηματικές ανισότητες εντείνονται τόσο στο επίπεδο της ατομικής κατανομής, όσο και της κατανομής ανά περιφέρεια και νομό. aλλά και μέσα στην ίδια περιφέρεια και στον ίδιο νομό έχουμε παραπέρα διαφοροποιήσεις. aμεση και προφανής είναι η θετική συσχέτιση μεταξύ των εισοδηματικών ανισοτήτων των περιφερειών της χώρας και του αριθμού των μεταναστών τους στη διάρκεια του δεύτερου μεταναστευτικού ρεύματος: όσο μεγαλύτερες είναι οι εισοδηματικές ανισότητες μιας περιφέρειας τόσο περισσότεροι κάτοικοί της ωθούνται στην πόρτα της μεγάλης εξόδου.
Στη διάρκεια και των δύο μεταναστευτικών ρευμάτων η μετανάστευση αποκτά ένα ολοένα μεγαλύτερο μαζικό χαρακτήρα την περίοδο 1916-1915 (οπότε ο κύριος όγκος των μεταναστών κινείται προς τις HΠa) και την περίοδο 1961-1970 (οπότε διογκώνεται το ρεύμα εξόδου προς τη Δυτική Γερμανία. Kαι στις δύο περιπτώσεις ο χαρακτήρας της μετανάστευσης είναι ταξικός, περισσότερο στην πρώτη απ' ό,τι στη δεύτερη, καθώς στην πρώτη η ομογενοποίηση της εξαθλίωσης και των γενικών συνθηκών διαβίωσης στον αγροτικό τομέα είναι μεγαλύτερη.

Δεν υπάρχουν σχόλια: